Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Giới thiệu

Trong lĩnh vực thương mại toàn cầu, việc xác định nguồn gốc của sản phẩm có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Xuất xứ không chỉ ảnh hưởng đến thuế quan mà còn tác động đến việc tuân thủ các quy định, hiệp định thương mại, biện pháp thương mại và tiếp cận thị trường. Quy tắc xuất xứ không ưu đãi của Liên minh Châu Âu ('EU') cung cấp một khuôn khổ toàn diện để xác định nguồn gốc của hàng hóa xuất khẩu sang EU và đóng vai trò then chốt trong việc định hình động lực thương mại trong EU và các đối tác thương mại của khối này.

Trong bối cảnh thương mại quốc tế phức tạp, việc duy trì tính toàn vẹn về xuất xứ của hàng hóa và ngăn chặn các hành vi khai báo sai trái không công bằng là điều hết sức quan trọng đối với các quốc gia. Việc thực hiện hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại (như thuế chống bán phá giá hoặc thuế đối kháng) của nước nhập khẩu cũng phụ thuộc vào việc khai báo xuất xứ hàng hóa một cách hợp lý.

Để chống lại điều này, EU đã áp dụng một điều khoản cụ thể về tránh gian lận theo Luật bảo vệ thương mại. Việc kích hoạt các điều khoản nói trên để mở rộng các biện pháp thương mại đối với việc lẩn tránh hàng hóa đòi hỏi phải tiến hành một cuộc điều tra chi tiết theo cách thức được quy định trong các quy tắc chống lẩn tránh.

Gần đây, người ta thấy rằng EU đang tập trung vào việc tăng cường các quy tắc xuất xứ không ưu đãi bằng cách quy định các tiêu chuẩn chặt chẽ hơn để xác định xuất xứ hàng hóa. Các quy tắc này được cơ quan hải quan tại biên giới thực thi, qua đó đảm bảo xuất xứ được khai báo chính xác trong các chứng từ nhập cảnh nộp cho cơ quan hải quan vì tất cả các mục đích pháp lý và các nghĩa vụ bao gồm cả thuế khắc phục hậu quả thương mại đều được nhà nhập khẩu thanh toán một cách thích hợp. Bài viết này đặc biệt tập trung vào các quy tắc xuất xứ không ưu đãi trong bối cảnh hỗ trợ thực hiện hiệu quả các biện pháp bảo vệ thương mại do Liên minh châu Âu áp đặt.

Tìm hiểu quy tắc xuất xứ

Quy tắc xuất xứ là những hướng dẫn xác định quốc tịch kinh tế của sản phẩm. Những quy tắc này rất cần thiết để xác định nguồn gốc thực sự của hàng hóa được nhập khẩu vào một quốc gia. Mục đích chính của chúng là đảm bảo thực thi đúng đắn các chính sách, hiệp định thương mại và áp dụng mức thuế phù hợp đối với nước xuất xứ của hàng hóa.

Các loại quy tắc

1. Quy tắc xuất xứ ưu đãi: Những quy tắc này xác định liệu hàng hóa có đủ điều kiện được hưởng ưu đãi theo các hiệp định thương mại hay không, chẳng hạn như giảm thuế hoặc miễn thuế. Quy tắc xuất xứ ưu đãi khuyến khích thương mại giữa các quốc gia đối tác bằng cách cung cấp lợi thế cho hàng hóa có nguồn gốc từ họ.

2. Quy tắc xuất xứ không ưu đãi: Những quy tắc này xác định xuất xứ của hàng hóa từ các quốc gia không tham gia bất kỳ hiệp định thương mại nào. Các quy tắc này được sử dụng để phân tích thống kê, yêu cầu ghi nhãn sản xuất và tuân thủ các quy định bao gồm các biện pháp bảo vệ thương mại.

Quy định pháp luật – Xuất xứ hàng hóa không ưu đãi

Để xác định xuất xứ không ưu đãi của một sản phẩm, có thể phát sinh hai trường hợp. Hai tình huống này cần phải được phân biệt như sau:

1. Sản phẩm có nguồn gốc thuần túy: Nếu chỉ có một quốc gia tham gia vào việc sản xuất một hàng hóa thì khái niệm sản phẩm có nguồn gốc thuần túy sẽ được áp dụng. Trong thực tế, điều này chủ yếu chỉ giới hạn ở các sản phẩm thu được ở trạng thái tự nhiên và các sản phẩm có nguồn gốc từ các sản phẩm thu được hoàn toàn.
2. Sản phẩm đã trải qua quá trình chuyển đổi cơ bản cuối cùng: Nếu có hai hoặc nhiều quốc gia tham gia vào quá trình sản xuất sản phẩm và các thành phần/nguyên liệu thô của sản phẩm đó, thì khái niệm chuyển đổi cơ bản cuối cùng sẽ xác định nguồn gốc của hàng hóa.

Các quy tắc cụ thể về sản phẩm đã được EU đặt ra để xác định các tiêu chí cần phải đáp ứng và/hoặc các hoạt động phải thực hiện đối với các sản phẩm được chỉ định tại quốc gia sản xuất cuối cùng để cấp nguồn gốc cho sản phẩm nói trên.

Đối với hàng hóa mà EU chưa đặt ra các quy định cụ thể về sản phẩm, xuất xứ được xác định theo từng trường hợp cụ thể bằng cách đánh giá các quy trình hoặc hoạt động được thực hiện đối với các thành phần/nguyên liệu thô và trên sản phẩm cuối cùng theo điều kiện quan trọng về quá trình xử lý hoặc làm việc quan trọng cuối cùng.

Thành phần chính của quy tắc xuất xứ không ưu đãi bao gồm:

1. Tiêu chí chuyển đổi cơ bản: Quy tắc này là nền tảng cho khái niệm xác định nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm. Tiêu chí này đánh giá liệu quá trình chế biến hoặc sản xuất được tiến hành ở nước xuất khẩu có làm thay đổi đáng kể sản phẩm hay không. Nếu có sự biến đổi đáng kể xảy ra thì sản phẩm được coi là có nguồn gốc từ quốc gia đó.

2. Tài liệu chính xác: Nhà xuất khẩu phải cung cấp tài liệu toàn diện nêu chi tiết về quy trình sản xuất, nguyên liệu được sử dụng và nước xuất xứ. Tài liệu này cho phép các cơ quan chức năng xác minh tính xác thực của nguồn gốc được công bố và phát hiện mọi nỗ lực khai báo sai nguồn gốc.

3. Truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng: Các quy tắc không ưu đãi nhấn mạnh tầm quan trọng của truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng phức tạp. Mọi công đoạn sản xuất, chế biến đều phải được hạch toán, đảm bảo xác định chính xác xuất xứ dựa trên các tiêu chí theo quy định.

Vai trò của Quy tắc xuất xứ không ưu đãi trong việc ngăn chặn việc không thanh toán thuế trợ cấp thương mại

Theo truyền thống, các điều khoản chống lẩn tránh của EU nhằm giải quyết vấn đề khai báo sai xuất xứ nhằm tránh phải trả thuế trợ cấp thương mại. Tuy nhiên, EU thừa nhận rằng việc tiến hành Điều tra chống lẩn tránh là một quy trình rườm rà dẫn đến việc trốn thuế đối với hàng hóa nhập khẩu vào EU. Do đó, EU hiện đang ngày càng sử dụng Quy tắc xuất xứ không ưu đãi như một cơ chế biên giới quan trọng nhằm ngăn chặn việc không thanh toán các nghĩa vụ thuế bảo vệ thương mại có hiệu lực tại EU và đảm bảo tính toàn vẹn của nguồn gốc đã khai báo của sản phẩm. Trong trường hợp một sản phẩm từ một quốc gia cụ thể bị áp dụng biện pháp chống bán phá giá hoặc biện pháp chống trợ cấp, quy tắc xuất xứ không ưu đãi sẽ được sử dụng như một công cụ để xác định xuất xứ thực sự của hàng hóa vào thị trường EU và thực thi các biện pháp này.

Minh họa mô tả những thay đổi được thực hiện trong quy tắc xuất xứ ưu đãi nhằm ngăn chặn hành vi lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại

Kể từ năm 1993, EU đã áp thuế chống bán phá giá đối với xe đạp nhập khẩu từ Trung Quốc vào EU. EU đã nhiều lần xem xét đối với các mức thuế trên cũng như nhiều cuộc điều tra chống lẩn tránh đối với nhiều quốc gia khác nhau đã được tiến hành để ngăn chặn việc trốn thuế đối với mức thuế chống bán phá giá được áp dụng.

Tuy nhiên, để chấm dứt các hành vi chống lẩn tránh như vậy, EC đã đưa ra các quy tắc xuất xứ không ưu đãi dành riêng cho sản phẩm xe đạp nhập khẩu vào EU. Quy tắc xuất xứ không ưu đãi cụ thể được mô tả dưới đây:

HS 2022 Code	Mô tả hàng hóa	Quy tắc cơ bản
8712	Xe đạp và các loại xe đạp khác (kể cả xe ba bánh chở hàng), không có động cơ	Chuyển đổi nhóm (tiêu chí CTH), ngoại trừ nhóm 8714; hoặc quy tắc giá trị gia tăng 45%

Quy tắc cụ thể cho sản phẩm trên quy định hai cuộc kiểm tra cơ bản sau đây để xác định nguồn gốc của Xe đạp xuất khẩu sang Liên minh Châu Âu:

• CTH ngoại trừ nhóm 8714 – có nghĩa là cần có sự thay đổi về nhóm thuế trong đó phân loại thuế quan của sản phẩm cuối cùng khác với phân loại thuế quan của linh kiện/nguyên liệu không có xuất xứ được sử dụng trong quá trình sản xuất tại nước xuất khẩu . Tuy nhiên, các linh kiện thuộc mã 8714 không thể không có xuất xứ trong quá trình sản xuất, nói cách khác, các linh kiện/bộ phận đó cần phải có xuất xứ tại nước xuất khẩu.
• Quy tắc giá trị gia tăng 45% có nghĩa là hoạt động sản xuất tại nước xuất khẩu nơi giá trị gia tăng đạt được nhờ gia công và chế biến, và nếu có, việc kết hợp các bộ phận có xuất xứ tại quốc gia sản xuất chiếm tối thiểu 45% giá trị gia tăng giá trị xuất xưởng.

Tương tự, hiện có thuế chống bán phá giá và thuế đối kháng áp dụng đối với xe đạp điện xuất khẩu từ Trung Quốc sang EU. Thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp được áp dụng đến ngày 19 tháng 1 năm 2024. Ngày 10/02/20203, EC ban hành quy tắc không ưu đãi dành riêng đối với mặt hàng xe đạp điện (Mã HS 871160) nhập khẩu vào EU như sau:

Mã HS 2022 Mô tả hàng hóa Quy tắc cơ bản

ex 871160 Xe đạp, có bàn đạp hỗ trợ, có động cơ điện phụ trợ CTH, ngoại trừ nhóm 8501, 8507 và 8714; hoặc quy tắc giá trị gia tăng 45%

HS 2022 Code	Mô tả hàng hóa	Quy tắc cơ bản
8712	Xe đạp, có bàn đạp hỗ trợ, có động cơ điện phụ trợ	Chuyển đổi nhóm (tiêu chí CTH, ngoại trừ nhóm 8501, 8507 và 8714; hoặc quy tắc giá trị gia tăng 45%

• Theo quy định trên, các linh kiện/bộ phận thuộc mã 8501, 8507 và 8714 (là các bộ phận cấu thành chính của xe đạp điện, ví dụ: 8501 là động cơ, 8507 là pin và 8714 là các bộ phận của xe đạp điện) không thể không có xuất xứ trong quá trình sản xuất. Nói cách khác, các bộ phận như vậy cần phải có nguồn gốc từ nước xuất khẩu để được coi là xuất xứ cho xe đạp điện.
• Quy tắc giá trị gia tăng 45% có nghĩa là hoạt động sản xuất tại nước xuất khẩu nơi giá trị gia tăng đạt được nhờ gia công và chế biến, và nếu có, việc kết hợp các bộ phận có xuất xứ tại quốc gia sản xuất chiếm tối thiểu 45% giá trị gia tăng giá trị xuất xưởng.

Bằng cách đưa ra các quy tắc trên, EU đảm bảo rằng sự chuyển đổi đáng kể đã xảy ra ở nước xuất khẩu bằng cách mua sắm linh kiện trong nước hoặc bằng cách thực hiện các hoạt động sản xuất đáng kể ở nước xuất khẩu, từ đó giảm thiểu rủi ro lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại đã có ở nước xuất khẩu, chống hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.

Thách thức đối với các nhà xuất khẩu

Việc xác định xuất xứ của một số sản phẩm có thể phức tạp, đặc biệt trong trường hợp nguyên liệu thô có nguồn gốc từ nhiều nước khác nhau và trải qua nhiều công đoạn chế biến khác nhau trước khi được lắp ráp thành sản phẩm cuối cùng tại nước xuất khẩu.

Mặc dù khái niệm chuyển đổi đáng kể đóng vai trò là nền tảng nhưng việc áp dụng Quy tắc xuất xứ không ưu đãi của EU có thể phức tạp do tính phức tạp của chuỗi cung ứng hiện đại. Các sản phẩm thường bao gồm các thành phần từ nhiều quốc gia khác nhau, đòi hỏi phải kiểm tra cẩn thận từng công đoạn xử lý để xác định tài liệu kỹ lưỡng về nguồn gốc thực sự.

Kết luận

Khi tình hình thương mại thay đổi, sáng kiến của EU về các quy tắc không ưu đãi mạnh mẽ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nguồn gốc thực sự của hàng hóa trước các cơ quan hải quan ở các quốc gia thành viên của EU và ngăn chặn bất kỳ nhà xuất khẩu/nhập khẩu nào cố tình khai báo sai xuất xứ để trốn thuế hoặc các biện pháp trừng phạt thương mại hiện hành. Bằng cách quy định, các tiêu chí xác định xuất xứ thông qua thử nghiệm chuyển đổi đáng kể và thực thi thông qua các tài liệu nghiêm ngặt có thể bảo vệ các nhà sản xuất nội địa trong khu vực châu Âu và cung cấp cho họ một sân chơi bình đẳng trong thương mại toàn cầu.

Đồng thời, điều cực kỳ quan trọng đối với các nhà xuất khẩu sang EU là phải duy trì các tài liệu chắc chắn hỗ trợ tính toàn vẹn của chuỗi cung ứng. Các nhà xuất khẩu nên thận trọng trong chuỗi thu mua linh kiện/nguyên liệu thô từ các nước khác, đặc biệt đối với những sản phẩm phải chịu các biện pháp thương mại trong EU.

Các nhà xuất khẩu phải tự tìm hiểu về các quy tắc xuất xứ không ưu đãi dành riêng cho sản phẩm để giữ đúng tình trạng xuất xứ của sản phẩm. Điều này rất quan trọng đối với nhà xuất khẩu để ngăn chặn bất kỳ cuộc điều tra nào của Cơ quan có thẩm quyền của EU như Ủy ban châu Âu (EC) hoặc Văn phòng Chống Gian lận Châu Âu.

Nguồn: Mondaq

Từ khóa: gian lận, sáng kiến, quy tắc xuất xứ, nguồn gốc, thách thức